28 November, 2020

عروسِ خطوط، ایرانی است؛ ربطی به ترکیه و کشورهای عربی ندارد

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین ، علیرضا هادی ایرانی و مرتضی جهانگیری دو استاد خوشنویسی کشورمان در حاشیه نمایشگاهی که در گالری گل داودی برگزار کردند از ما استقبال کردند. اگرچه قرار بود در کافه خبر (خبرآنلاین) میزبان این دو هنرمند باشیم اما به دلیل شرایط کرونری این روزها ، بازدید از این نمایشگاه و برگزاری میزگرد با این دو استاد در یک روز ترجیح داده شد.

نمایشگاه “عاشقانه های نستعلیق” در گالری گل های داودی که شامل چهل و پنج اثر نستعلیق و نستعلیق شکسته از علیرضا هادی ایرانی و مرتضی جهانگیری بود ، بهانه گفتگوی ما با این دو هنرمند پیشکسوت شد تا با آنها درمورد اوضاع رقابت کنیم. آموزش خوشنویسی در ایران. بیایید در مورد ثبت خطوط مختلف به نام خود و بازار این هنر در کشور و جهان صحبت کنیم.

علیرضا هادی ایرانی در سال 1335 در تبریز متولد شد. وی از دوران دبیرستان و به عنوان فردی خودآموز در رشته خوشنویسی تحصیل کرده و در سال 1981 از انجمن خوشنویسان ایران فارغ التحصیل شده است. این استاد خوشنویسی در اجرای قطعات و آثار مختلف به خط نستعلیق مهارت شگفت انگیزی دارد.

مرتضی جهانگیری خطاطی توانا و توانمند از هر دو سبک نستعلیق و شکسته-نستعلیق است. وی در سال 1339 در تهران متولد شد و از سال 55 به دلیل علاقه زیادی که به هنر داشت از خطاطی استفاده می کرد. این هنرمند خط شکسته را از استاد یدالله کابلی آموخت و در نستعلیق به همراه علیرضا هادی ایرانی شاگرد مرحوم فتحعلی واشقانی و سپس استاد امیرخانی بود.

مرتضی جهانگیری و علی ایرانی در میزگرد بررسی وضعیت خط نستعلیق در ایران

با این دو خوشنویس خواننده مفصل میزگرد خبر آنلاین باشید:

نستعلیق را عروس خطوط می دانند. در ابتدای گفتگو ، دوست دارم بیشتر در مورد ارتباط نستعلیق و شکسته نستعلیق با فرهنگ و روحیه ایرانی بگویید.

مرتضی جهانگیری: همانطور که می دانیم خط نستعلیق ارتباط زیادی با فرهنگ ما دارد. اشعار شاعران سنتی و معاصر ما در قالب نستعلیق و خط نستعلیق شکسته بیان شده است. در شعر ، محتوای یک صفحه مفصل را می توان در یک خط خلاصه کرد و این تعلیق است که زیبایی آن را دو چندان می کند. بنابراین ، نستعلیق مخاطب را با شعر بیشتر آشنا می کند. خط نستعلیق عروس خطوط است و بنابراین ادبیات ما مدیون آن است.

علی ایرانی: در مورد هنر خوشنویسی ، خط نستعلیق یکی از زیباترین هنرهای اصیل در ایران است و عروس خوشنویسی خوانده می شود. این خط زیبا در عین حال دشوارتر از همه هنرهاست. یک هنرمند پیگیر باید حداقل 10 سال کار کند تا بتواند به اندازه کافی خوشنویسی کند. بزرگان می گویند: “برای اصحاب صنعت و افراد ثروتمند و صاحبان هوش و خرد واضح است كه خط نستعلیق كار سخت و كمك زیبایی است.”

در اواسط ماه اکتبر ، شما نمایشگاهی از آثار نستعلیق و شکسته آثار نستعلیق خود را در گالری گل داودی به نمایش گذاشتید. اما یکی از چالش هایی که هنر خوشنویسی ایران با آن روبرو است بازار فروش این آثار است که مانند سایر انواع هنر مانند نقاشی ، گرافیک و حتی خوشنویسی گرم و پر رونق نیست. در حراج های داخلی و خارجی ، نقاشی های خط با قیمت بسیار کمتری نسبت به سایر آثار هنری به فروش می رسند. چرا خوشنویسی آنچنان که باید توسط خریداران آثار هنری مورد استقبال قرار نمی گیرد. آیا این شرایط طبیعی است یا می توان کاری کرد که ارزش این هنر را به جامعه ایران و حتی مخاطبان خارجی نشان دهد؟

جهانگیری: هنرمندان سنتی بیشتر به اصول فنی کار توجه می کنند ، اما در مزایده ها این اصول نادیده گرفته می شوند تا آثار را با چیدمان خانه و محل کار هماهنگ کنند ، زیرا برای عموم ناشناخته است. آثار سنتی معمولاً با جوهر سیاه نوشته می شوند ، در حالی که در آثار حراج از رنگهای متنوعی استفاده می شود تا جلوه دلپذیری بیشتری به آنها بدهد و همین امر باعث عدم محبوبیت آنها می شود.

ایرانی: نقاشی های حراج با آثار هنرمندان درجه یک بسیار متفاوت است. استادان برجسته کشور هرگز آثار خود را به حراج نمی گذارند. درست است که توجه عموم مردم به هنر خوشنویسی کمتر است. گرچه بیشتر متون براساس مضامین و گفته های شاعران سنتی و مشهور نوشته شده اند ، اما از آنجا که افکار عمومی اقتصادی است ، به جای یک قطعه شعر ناب ، آنها به دنبال کارهای رایانه ای از زمینه های دیگر هستند و توجیه آنها این است که ارزش مادی آن اثر ، بعدا رشد می کند و برای سرمایه گذاری مناسب است. اما باید بدانیم که ارزش معنوی هنر خوشنویسی از آثار صنعتی و رایانه ای ارزش بیشتری دارد. امروز اگر یک هنرمند به کشورهای عربی برود ، کارهای او به راحتی فروخته می شود و پول خوبی به دست می آورد. خوب است بدانید که هنرمندان واقعی کار و هنر خود را دوست دارند و دوست ندارند. شاید به همین دلیل است که آنها حتی در مشکل اقتصادی نیز مشتاق فروش نیستند. ای کاش هنرمندان در ایران مورد احترام باشند.

سیستم تعلیق ، سیستم تعلیق و سیستم تعلیق شکسته منشأ کاملاً ایرانی دارد. اما هنرمندان این سرزمین ، در طول تاریخ ، در سایر خطوط اسلامی مانند نسخ ، تالس و غیره استاد بوده اند. عدم فرهنگ ما (رسانه ها ، مسئولان ، اساتید ، م institutionsسسات فرهنگی و مدیران) در معرفی میراث خوشنویسان ایران در انواع مختلف زمینه ها مانع از شناخت جایگاه واقعی خود در این هنر برای جهانیان شده است. چه فکری در این باره دارید؟

جهانگیری: خوشبختانه افراد بزرگی مانند پروفسور امیرخانی و پروفسور کابلی تاکنون نمایشگاه های زیادی در خارج از کشور برگزار کرده اند و این به شناخته شدن نستعلیق کمک کرده است. کمبودها می تواند عدم حمایت مادی از هنرمندان این حوزه باشد.

ایرانی: خط نستعلیق را عروس خط می نامند. این خط زیبا در عین حال سخت ترین هنر در بین همه هنرهاست. یک هنرمند پیگیر باید حداقل 10 سال کار کند تا بتواند این خط را به اندازه کافی خوشنویسی کند.

ایرانی: خط نستعلیق مربوط به ایران است و با زبان ما سازگار است. بنابراین می توان گفت که هیچ ارتباطی با کشورهای دیگر ندارد. اگرچه کشورهای اسلامی ادعا می کنند ، نستعلیق در اصل متعلق به ایران است و باید در میراث فرهنگی ما گنجانده شود تا هیچ کشور دیگری نتواند پیشگام شود. اگر کوتاه نشده باشد ، هیچ کشوری نمی تواند این هنر والا را به نام خود بخواند. نستعلیق مال ماست! نه با زبان عربی و نه با ترکی سازگار نیست. برای ضبط آن ، باید سریع پیگیری کنیم.

خطوط به اصطلاح اسلامی در ایران ، ترکیه ، قفقاز ، آسیای میانه ، افغانستان ، کشورهای عربی تا شمال آفریقا و شبه قاره هند و … گسترش یافته است. بین این مناطق برای ثبت خطوط به نام خودشان رقابت وجود دارد. ترکیه و چندین کشور عربی در این زمینه کار کرده اند. اکنون باید چه کار کنیم تا عقب نمانیم و نقش ما در گسترش همه این نوع خطوط نادیده گرفته نشود؟

جهانگیری: فکر نمی کنم این کشورها بتوانند خط تعلیق شده را مصادره کنند. این شناسنامه ایرانیان است. واضح است که این خط توسط اساتید مقیم ایران ایجاد شده است. ذینفعان فرهنگی باید مسئول این امر باشند.

ایرانی: خطوط اسلامی متعلق به همه کشورهای مسلمان است ، البته ترکیه این مسئله را دارد. تاریخ نشان می دهد که ترکیه قبل از قرن نهم و ظهور دولت عثمانی سابقه زیادی در این زمینه نداشته است. در حالی که برای چندین قرن خوشنویسان ایرانی در اوج کار خود در نوشتن متون مذهبی و غیره بودند. توجه داشته باشید که فرم اولیه برخی از این خطوط تعلیق است که کاملاً مربوط به ایران است و بدون مداخله سایر کشورها در سراسر جهان قابل ثبت است. اگر عقب باشیم ، کارهای کمی انجام داده ایم. به حدی که حتی میرعماد قزوینی ، یکی از خوشنویسان ایران ، در ترکیه به عنوان خوشنویس استانبولی معروف است.

واقعیت این است که ترکیه به خوبی از خوشنویسان پشتیبانی می کند. این هنرمندان در نسخه های خطی و سوم مهارت دارند و قرآن بیشتر با این سطور نوشته شده است؛ اما آنها در نستعلیق حرفی برای گفتن ندارند. از دوره صفویه ما بیشتر به نستعلیق توجه کردیم و به همین دلیل اعراب و ترکان خط سوم و نسخ را در پیش گرفتند. بنابراین کار آنها در این دو خط جایگاه بالاتری دارد.

در اواخر دهه ۶۰ که من هنرجوی سینمای جوان بودم، دفتر انجمن خوشنویسان کنار ما قرار داشت. اگر ما ۲۰ هنرجوی سینما بودیم، انجمن خوشنویسان، بی‌گمان بیش از ۲۰۰ هنرجو داشت که مشق می‌کردند. در دهه ۶۰ و ۷۰، استقبال زیادی از کلاس‌های انجمن خوشنویسان می‌شد و بسیاری از جوان‌ها تشنه یادگیری بودند. ولی امروز این‌طور نیست، علاقه به فراگیری موسیقی، نوازندگی، سینما و نقاشی بیشتر شده و در مقابل، آموختن خوشنویسی، آن شور و اشتیاق و کمیت گذشته را ندارد. علت چیست؟

جهانگیری: دهه ۶۰، برگزاری خیلی از کلاس‌های آموزشی هنر مانند موسیقی یا سینما با محدودیت مواجه بود؛ بنابراین خوشنویسی با استقبال بیشتری دنبال می‌شد. از طرف دیگر، خوشنویسی خیلی‌ زمان‌بر است و دیر نتیجه می‌دهد. برای خوشنویس‌ خوب شدن، باید دست کم ۱۰ تا ۱۵ سال تجربه داشت، چون این هنر دیر به دست می‌آید. برای همین، اشخاصی که واقعا دوست‌دار نستعلیق هستند، دنبال آن می‌افتند. تعداد این دوستان بسیار کم است و گاهی در آغاز راه دل‌سرد می‌شوند.

ایرانی: من موافق نظر شما درباره کم‌شدن هنرجویان خوشنویسی نیستم. در واقع اصلا نمی‌توان گفت که از اواخر دهه ۶۰ به این‌طرف، هنرجویان کم‌تر شده‌اند. برعکس به نظر من، هنرجویان بیشتر شده‌اند، چون شعبه‌های انجمن خوشنویسان بیشتر شده است و مشتاقان بیشتری سوی این نهاد می‌آیند. این موضوع نشان می‌دهد که انجمن پیشرفت کرده است. اگر عرصه خوشنویسی از حالت مافیایی خود خارج شود، پیشرفت زیادی در زمینه جذب هنرجویان داشته و دارد.

جهانگیری: هنرمندان سنتی بیش از همه چیز، به اصول فنی اثر توجه دارند و چون تابلوهای خوشنویسی با مرکب مشکی تحریر می‌شوند،  در بازار هنری و حراجی‌ها، مورد پسند عامه قرار نمی‌گیرند

فارغ‌التحصیلان درجه استادی از دهه ۶۰ و ۷۰ به این‌طرف، بسیار زیادتر شده و به بیش از ۲۰۰ استاد رسیده است. در دوره‌های مختلف که مسئولان گوناگونی در انجمن خوشنویسان وارد شدند، این نهاد به بیراهه رفت. امروزه با مدیریت استاد غلامحسین امیرخانی و استاد براتی، این مسائل در حال پیگیری است. در مجموع پیشرفت خوشنویسی نسبت به هنرهای مذکور که شما گفتید، اگر بیشتر نبوده، کم‌تر هم نبوده است. امیدوارم تمام رشته‌های هنری در ایران در اوج بدرخشند و هنرمندان بیشتری وارد جامعه شوند.

بخش عمده‌ای از وظیفه خوشنویسی در درازای تاریخ، کتابت و نسخه‌برداری از آثار ادبی، علمی، مذهبی و … بوده است. امروز با آمدن سیستم‌ها و نرم‌افزارهای مختلف، این کارایی از دست رفته است. خوشنویسی الان باید به کدام  سمت حرکت کند تا بتواند به زندگی خود ادامه دهد و فراگیری‌اش را از دست ندهد.

جهانگیری: طبیعی است که امروزه سرعت نرم‌افزارها بیشتر است و کارایی اجتماعی نستعلیق افت کرده است. خوشنویسی زمان‌بر است و سرعت دنیای دیجیتال را ندارد. می‌توان با حمایت از هنرمندان، جوان‌ترها را سوی خوشنویسی سوق داد. به هر حال دنیا و تکنولوژی سرعت بیشتری دارد، بهتر است روی این موضوع تمرکز کنیم که خط یک هنر ملی و سنتی ایران است.

ایرانی: با پیشرفت علم و ابزار نرم‌افزاری، خطوط نستعلیق کمی به سمت کامپیوتری‌شدن پیش رفته، اما این هنر جایگاه خود را حفظ کرده است. نمی‌توان گفت لطمه‌ای به خوشنویسی وارد آمده است، چون کسانی که آگاهی دارند، کار دست را با کار نرم‌افزار مقایسه نمی‌کنند. کارهای کامپیوتری ارزش هنری ندارند و نستعلیق یا شکسته و دیگر خطوط، بالاتر و ارزشمندتر از کار کامپیوتری است. نرم‌افزارها برای امور تجاری و تبلیغاتی مناسب‌اند چون سرعت بیشتری دارند. مرکب سنتی و کاغذ در خوشنویسی، ارزش واقعی نستعلیق است. داریم کسانی که با کامپیوتر نقاشی‌خط انجام می‌دهند و با ابزاری مثل ایربراش یا قلم، همان طرح‌ها را روی بوم و با نام کار دست تحویل جامعه می‌دهند که ارزشی ندارد.

ایرانی: برخلاف برخی ارزیابی‌ها، از دهه ۶۰ به این‌طرف، هنرجویان خوشنویسی بیشتر و بیش از ۲۰۰ نفر، فارغ‌التحصیل درجه استادی شده‌اند

شما یک نمایشگاه در گالری گل داودی (اواسط ماه اکتبر) داشتید. استقبال را چطور دیدید ، راضی بودید ، برای آینده چه برنامه ای دارید؟

جهانگیری: روز اول استقبال خوبی از ظرفیت سالن را شاهد بودیم که این امر به دلیل حضور اساتید انجمن خوشنویسان و سایر هنردوستان بود. در مورد روزهای دیگر ، دیدگاه مدیریت گالری این بود که استقبال بیشتری نسبت به سایر نمایشگاه های تجسمی داشته است و این به دلیل عشق دوستانی بود که زحمت کشیده و بازدید کرده بودند. من می خواهم در آینده در چنین نمایشگاه هایی شرکت کنم ، زیرا در این نمایشگاه 14 نقاشی ارائه داده بودم و در برنامه های بعدی نقاشی های بیشتری را نشان خواهم داد.

ایرانی: تشکر ویژه از مسئولان نمایشگاه. در مورد برپایی این نمایشگاه ، باید بگویم که به دلیل اپیدمی کرونا که در سراسر جهان گسترش یافته است ، استقبال خوبی شده و بسیاری از مردم خانه های خود را ترک نمی کنند – و آنها کاملاً درست می گویند – و من بسیار راضی بودم. می خواهم از همه دوستانی که این هنر برای آنها بسیار ارزشمند بود تشکر کنم که با توجه به خطرات موجود ، اصول بهداشت را رعایت کردند و از آثار بنده و استاد جهانگیری بازدید کردند. اگر زنده بمانم و ویروس از بین برود ، من قصد دارم این آثار را منتشر کنم که در انتشارات مربوطه نشان داده خواهد شد.

جهانگیری: کشورهای عربی و ترکیه، نمی‌توانند خط نستعلیق و شکسته را مصادره کنند؛ این خطوط، شناسنامه ایرانی‌هاست

در اواخر دهه 60 ، زمانی که من دانشجوی جوان سینما بودم ، دفتر انجمن خوشنویسان در کنار ما بود. اگر ما 20 دانشجوی سینما بودیم ، انجمن خوشنویسان بیش از 200 دانشجو داشتیم که تمرین می کردند. در دهه های 1960 و 1970 ، کلاس های خوشنویسی بسیار محبوب بود و بسیاری از جوانان تشنه یادگیری بودند. اما امروز چنین نیست ، علاقه به یادگیری موسیقی ، موسیقی ، سینما و نقاشی افزایش یافته است و برعکس ، یادگیری خوشنویسی علاقه و کمیت گذشته را ندارد. دلیل ش چیه؟

جهانگیری: در دهه 1960 ، بسیاری از کلاسهای هنری ، مانند موسیقی یا سینما ، محدود شد. بنابراین از خوشنویسی استقبال بیشتری شد. از طرف دیگر خوشنویسی بسیار وقت گیر است و نتایج دیرهنگامی به همراه دارد. برای اینکه یک خطاط خوب باشید باید حداقل 10 تا 15 سال تجربه داشته باشید ، زیرا این هنر دیر به دست می آید. به همین دلیل افرادی که واقعاً نستعلیق را دوست دارند به دنبال آن بودند. تعداد این دوستان بسیار کم است و گاهی اوقات در ابتدای راه دلسرد می شوند.

ایرانی: با نظر شما در مورد کاهش دانشجویان خوشنویسی موافق نیستم. در واقع نمی توان گفت که از اواخر دهه 1960 تعداد دانشجویان کاهش یافته است. برعکس ، به نظر من ، تعداد دانشجویان افزایش یافته است ، زیرا تعداد شعبات انجمن خوشنویسان افزایش یافته و علاقه مندان بیشتری به این موسسه می آیند. این نشان می دهد که انجمن پیشرفت کرده است. اگر رشته خوشنویسی از حالت مافیایی خارج شود ، پیشرفت زیادی در جذب دانشجو داشته است.

جهانگیری: هنرمندان سنتی بیشتر به اصول فنی کار توجه می کنند و از آنجا که نقاشی های خط با جوهر سیاه نوشته شده اند ، در بازار هنر و حراجی ها محبوبیتی ندارند.

فارغ التحصیلان دوره کارشناسی ارشد از دهه 1960 و 1970 رشد قابل توجهی داشته و به بیش از 200 استاد رسیده اند. در دوره های مختلف ، وقتی مقامات مختلف وارد انجمن خوشنویسان شدند ، این نهاد به بیراهه رفت. امروز با مدیریت استاد غلامحسین امیرخانی و استاد براتی این مسائل در حال پیگیری است. به طور کلی ، پیشرفت خوشنویسی در مقایسه با هنرهای ذکر شده که ذکر کردید ، اگر بیشتر نبود ، کمتر نبود. امیدوارم همه رشته های هنری در ایران بدرخشند و هنرمندان بیشتری وارد جامعه شوند.

بخش عمده ای از وظیفه خوشنویسی در طول تاریخ نوشتن و کپی برداری از آثار ادبی ، علمی ، مذهبی و … بوده است. امروز با ظهور سیستم ها و نرم افزارهای مختلف ، این عملکرد از بین رفته است. حالا خوشنویسی باید کجا برود تا بتواند به زندگی خود ادامه دهد و یادگیری خود را از دست ندهد؟

جهانگیری: طبیعی است که امروز سرعت نرم افزار بالاتر است و کارایی اجتماعی نستعلیق کاهش یافته است. خوشنویسی وقت گیر است و سرعت دنیای دیجیتال را ندارد. با حمایت هنرمندان می توان جوانان را به سمت خوشنویسی سوق داد. به هر حال ، دنیا و فناوری سریعتر است ، بهتر است بر این نکته تمرکز کنیم که این خط یک هنر ملی و سنتی ایران است.

ایرانی: با پیشرفت علم و ابزارهای نرم افزاری ، خطوط نستعلیق کمی به سمت رایانه سازی پیش رفته اند ، اما این هنر جایگاه خود را حفظ کرده است. نمی توان گفت که خوشنویسی آسیب دیده است ، زیرا کسانی که آگاهی دارند صنایع دستی را با نرم افزار مقایسه نمی کنند. کارهای رایانه ای هیچ ارزشی هنری ندارند و خطوط آویزان یا شکسته و سایر موارد از کار رایانه ای بالاتر و ارزشمندتر است. نرم افزار برای تجارت و تبلیغات خوب است زیرا سریعتر است. جوهر و کاغذ سنتی در خوشنویسی ارزش واقعی نستعلیق است. ما افرادی داریم که خوشنویسی را با رایانه انجام می دهند و با کمک ابزاری مانند قلم مو یا قلم ، همان طرح ها را روی بوم و به نام کار تحویل می دهند که هیچ ارزشی ندارند.

ایرانی: برخلاف برخی ارزیابی‌ها، از دهه ۶۰ به این‌طرف، هنرجویان خوشنویسی بیشتر و بیش از ۲۰۰ نفر، فارغ‌التحصیل درجه استادی شده‌اند

شما یک نمایشگاه در گالری گل داودی (اواسط ماه اکتبر) داشتید. استقبال را چطور دیدید ، راضی بودید ، برای آینده چه برنامه ای دارید؟

جهانگیری: روز اول استقبال خوبی از ظرفیت سالن را شاهد بودیم که این امر به دلیل حضور اساتید انجمن خوشنویسان و سایر هنردوستان بود. در مورد روزهای دیگر ، دیدگاه مدیریت گالری این بود که استقبال بیشتری نسبت به سایر نمایشگاه های تجسمی داشته است و این به دلیل عشق دوستانی بود که زحمت کشیده و بازدید کرده بودند. من می خواهم در آینده در چنین نمایشگاه هایی شرکت کنم ، زیرا در این نمایشگاه 14 نقاشی ارائه داده بودم و در برنامه های بعدی نقاشی های بیشتری را نشان خواهم داد.

ایرانی: تشکر ویژه از مسئولان نمایشگاه. در مورد برپایی این نمایشگاه ، باید بگویم که به دلیل اپیدمی کرونا که در سراسر جهان گسترش یافته است ، استقبال خوبی شده و بسیاری از مردم خانه های خود را ترک نمی کنند – و آنها کاملاً درست می گویند – و من بسیار راضی بودم. می خواهم از همه دوستانی که این هنر برای آنها بسیار ارزشمند بود تشکر کنم که با توجه به خطرات موجود ، اصول بهداشت را رعایت کردند و از آثار بنده و استاد جهانگیری بازدید کردند. اگر زنده بمانم و ویروس از بین برود ، من قصد دارم این آثار را منتشر کنم که در انتشارات مربوطه نشان داده خواهد شد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *